historia miasta i regionu
Dział historii miasta i regionu im. Władysława Tarczyńskiego ma układ chronologiczny. Prezentowane narzędzia, ceramika i militaria w większości zostały pozyskane podczas badań wykopaliskowych prowadzonych w okolicach Łowicza. Są to m. in. materiały z osady kultury łużyckiej w Bąkowie Dolnym i cmentarzyska tej kultury w Bobiecku, z cmentarzyska kultury grobów kloszowych w Niespuszej Wsi, z osady kultury przeworskiej w Różycach - Starej Wsi i z cmentarzyska tej kultury w Kocierzewie Płd, ponadto zabytki z wczesnośredniowiecznego grodziska pierścieniowatego w Bocheniu oraz z obronnych dworów szlacheckich z końca XV - pocz. XVII w. odkrytych w Sobocie, Droguszy i Borówku. Znaczna część eksponatów pochodzi ze zbiorów Władysława Tarczyńskiego, w tym obiekty z tak odległych terenów jak Ukraina i Litwa.
Rozwój Łowicza ukazuje makieta wykonana na podstawie najstarszego zachowanego planu z pocz. XVII w., zamieszczonego w dziele G. Brauna i F. Hogenberga "Civitates Orbis Terrarum". Miasto w tym okresie składało się z Podgrodzia (bezpośrednio związanego z zamkiem arcybiskupim) oraz Starego i Nowego Miasta. Łowicz co najmniej od 1136 r. był własnością arcybiskupów gnieźnieńskich, a od XV w. ich główną rezydencją, jednocześnie stanowiąc centrum dóbr prymasowskich nazywanych Księstwem Łowickim.
Kolejna makieta, wykonana na podstawie miedziorytu I. E. Dahlberga z 1655 r., przedstawia zamek - siedzibę arcybiskupów, wybudowany w poł. XIV w. na miejscu wczesnośredniowiecznego grodu. W latach 1655-57 zamek został zdobyty i zniszczony przez wojska szwedzkie, następnie odbudowany - pełnił rolę rezydencji do końca XVIII w. Ostatecznie rozebrano go w pocz. XIX w. Ekspozycję tworzą militaria z XIV-XVIII w., arras (XVII w.), elementy nagrobka abp Uchańskiego (XVI w.), druki z oficyny prymasowskiej (XVIII-XIX w.) oraz kopie przywilejów prymasowskich.
Świadectwem działalności rzemieślniczej i handlowej w Łowiczu są eksponaty związane z historią cechów - kolekcja pieczęci XVI-XIX-wiecznych, znaki cechowe, sztandar Zgromadzenia Majstrów Cechu Rzeźniczego, narzędzia i wyroby rzemieślnicze (naczynia, wyroby kowalskie i ślusarskie, kafle, klocki do drukowania tkanin).
Kupcy łowiccy szczycili się szczególnymi przywilejami otrzymanymi od królów i arcybiskupów, a targi i jarmarki były głównym źródłem bogactwa miasta. Zamożne mieszczaństwo łowickie stylizowało się na szlachtę, o czym świadczą portrety trumienne z 2 poł. XVII - pocz. XVIII w., odkryte w podziemiach kościoła Św. Ducha.
Kolejna sala prezentuje wyposażenie salonu z 1 poł. XIX w., m.in. meble, szkło, porcelanę oraz portrety Napoleona Bonaparte, Marii Łączyńskiej-Walewskiej, polskich bohaterów narodowych (Tadeusza Kościuszki, gen. Jana Henryka Dąbrowskiego, Ks. Józefa Poniatowskiego) oraz Joanny Grudzińskiej, żony Wielkiego Księcia Konstantego, która w 1820 r. otrzymała od cara Aleksandra I tytuł Księżnej Łowickiej.
Wiek XIX reprezentują również eksponaty związane z walką Polaków o niepodległość (1830/1 Powstanie Listopadowe i 1863/4 Powstanie Styczniowe). Są to: mundur oficerski z 1831 r., broń powstańcza, pamiątki żałoby narodowej, w tym zespół tzw. czarnej biżuterii, noszonej przez ludność cywilną podczas Manifestacji Narodowych oraz kolekcja medali patriotycznych z okresu zaborów. Na uwagę zasługują sylwetki gen. Stanisława Klickiego, Artura Zawiszy Czarnego, Walentego Grobelnickiego (ostatniego weterana powstania styczniowego w Łowickiem) i Romualda Oczykowskiego (łowickiego historyka z przełomu XIX i XX w.). W nurt patriotyczny wpisują się ponadto pamiątki po Ochotniczej Straży Ogniowej w Łowiczu, jednej z pierwszych w Królestwie Polskim, powstałej w 1879r.
Uzupełnieniem ekspozycji są wyroby fabryki naczyń kamionkowych, działającej w Łowiczu w latach 1869-1939, będącej własnością rodziny Weksteinów. Obok form typowo użytkowych, produkowano w niej naczynia o dekoracji wzorowanej na wyrobach bolesławieckich.
Wystawę historyczną zamyka sala poświęcona okresowi od pierwszych dni odzyskania niepodległości (11.XI.1918) po II wojnę światową. Prezentowane są: broń i elementy umundurowania 10 Pułku Piechoty (stacjonującego w Łowiczu w latach 1918-1939), odznaczenia państwowe i medale pamiątkowe, fotokopie ilustrujące architekturę i wydarzenia z życia miasta. Z czasów II wojny światowej pochodzą mundury, broń i dokumenty ofiarowane przez łowiczan walczących na różnych frontach europejskich. Interesujące są również obwieszczenia władz niemieckich, odnoszące się do życia codziennego w czasie okupacji.